fa تأثیر نانوذرات بر مسیرهای مولکولی کالوس‌زایی در برنج: از تنظیم ژن تا ارزیابی خطرات ایمنی زیستی تخصصي Special مروری Review <h6 dir="RTL" style="text-align:justify; margin-bottom:8px"><span style="font-size:10pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-weight:normal"><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">فناوری نانو در سال‌های اخیر به‌عنوان رویکردی نوین در زیست‌فناوری گیاهی توجه گسترده‌ای را به خود جلب کرده است. این فناوری به‌ویژه در بهینه‌سازی فرایندهای کشت درون‌شیشه‌ای نظیر القای کالوس و باززایی، ظرفیت بالایی از خود نشان داده است. برنج به دلیل اهمیت ژنتیکی و اقتصادی و همچنین نقش آن به‌عنوان یک گونه مدل در علوم گیاهی، مدلی مناسب برای بررسی اثرات نانوذرات بر مسیرهای مولکولی کالوس‌زایی به شمار می‌آید. این مقاله به بررسی جامع مطالعات اخیر پیرامون تأثیر نانوذرات بر تنظیم ژن‌های کلیدی، مسیرهای سیگنال‌دهی هورمونی، چرخه سلولی و پاسخ‌های اکسیداتیو در فرایند کالوس‌زایی برنج می‌پردازد. تمرکز اصلی بر مکانیزم‌های مولکولی اثرگذاری این نانوذرات است. شواهد نشان می‌دهد که نانوذرات فلزی و اکسیدی، از جمله </span></span>AgNPs<span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span>ZnO-NPs<span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span>FeO-NPs<span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> و </span></span>CuO-NPs<span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، می‌توانند با تغییر در بیان ژن‌های مرتبط با مسیرهای تنظیم هورمونی به‌ویژه سیگنال‌دهی اکسین، در بازبرنامه‌ریزی سلول‌های گیاهی نقش‌آفرینی کنند. با این حال، کاربرد کنترل‌نشده نانوذرات ممکن است با القای تنش اکسیداتیو، آسیب به دی‌ان‌ا و تغییرات اپی‌ژنتیکی، خطراتی برای پایداری ژنومی و ایمنی زیستی ایجاد کند. عواملی همچون نوع، اندازه، غلظت و ویژگی‌های سطحی نانوذرات نقش تعیین‌کننده‌ای در پیامدهای زیستی آن‌ها دارند. در مجموع، اگرچه نانوذرات به‌عنوان ابزاری نویدبخش در تقویت مسیرهای مولکولی کالوس‌زایی مطرح هستند، استفاده ایمن و هدفمند از آن‌ها مستلزم ارزیابی‌های دقیق نانوسمیّت در برنج است.</span></span></span></span></span></span></span></h6> <span style="font-size:12pt"><span style="background:white"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">Nanotechnology has recently emerged as a transformative tool in plant biotechnology. It shows substantial potential in refining in vitro culture systems, particularly callus induction and plant regeneration. Oryza sativa, due to its agronomic relevance and extensive genomic resources, serves as an ideal model for studying the mechanistic roles of nanoparticles in callus induction. This review summarizes recent advances on how engineered nanoparticles influence transcriptional regulation, hormone‑mediated signaling, cell‑cycle dynamics, and redox homeostasis during callus formation in rice. Increasing evidence suggests that metallic and metal oxide nanoparticles, such as AgNPs, ZnO-NPs, FeO-NPs, and CuO-NPs, modulate the expression of auxin-responsive and other regulatory genes, thereby reprogramming somatic cells toward a pluripotent state. Nevertheless, indiscriminate exposure to nanoparticles may cause oxidative stress, genomic instability, DNA damage, and epigenetic alterations. These effects collectively raise important biosafety concerns. The physicochemical attributes of nanoparticles, encompassing type, size, dosage, and surface chemistry, critically determine their biological interactions and functional outcomes. Collectively, while nanoparticles constitute promising modulators of molecular pathways underlying rice Callus Induction, their safe and targeted deployment necessitates comprehensive nanotoxicological evaluations within a biosafety framework.</span></span><span style="font-size:10.0pt"></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; بیان‌ژن, توالی‌یابی آران‌ا, درون‌تنی, زیست‌فناوری, کشت بافت Gene expression, RNA-Seq, in vitro, Biotechnology, Tissue culture 1 20 http://journalofbiosafety.ir/browse.php?a_code=A-10-930-1&slc_lang=fa&sid=1 Elnaz Zamani الناز زمانی e.zamani.1367@gmail.com 10031947532846004629 10031947532846004629 No دانشگاه شیراز َAbbas Alemzadeh عباس عالم زاده Alemzadeh@shirazu.ac.ir 10031947532846004630 10031947532846004630 Yes دانشگاه شیراز