fa مروری بر وضعیت سلامت غذایی سبزیجات تولید شده در ایران طی سال‌های 1390 تا 1403 از نظر محتوای نیترات عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:8px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><span b="" lang="AR-SA" lotus="">س</span></span></span></span></span></span></span><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><span b="" lang="AR-SA" lotus="">بزیجات مهم‌ترین منبع آلودگی نیترات در رژیم غذایی انسان هستند که باید راهکارهایی برای مقابله با آن ارایه کرد. به این منظور مروری سیستماتیک بر اساس چک‌لیست </span><span dir="LTR">PRISMA</span><span b="" lang="AR-SA" lotus=""> روی داده‌های مربوط به محتوای نیترات سبزیجات در مقالات انتشار یافته طی سال‌های 1390 تا 1403 انجام شد. نتایج نشان داد نیترات موجود در 20/78 درصد سبزیجات برگی، 77/73 درصد سبزیجات ریشه‌ای و پیازی و 89/88 درصد سبزیجات میوه‌ای و گل‌های نابالغ بررسی شده، در محدوده مجاز تعیین شده توسط سازمان ملی استاندارد ایران قرار داشت. در بازده زمانی فوق، از 31 استان ایران، تنها محتوای نیترات سبزیجات تولید شده در مزارع یا گلخانه‌های 9 استان بررسی شده است. در بین 9 استان بررسی شده (اصفهان، تهران، خراسان رضوی، زنجان، سمنان، کردستان، کرمان، کرمانشاه و لرستان) بیشترین درصد نمونه‌های آلوده مربوط به استان لرستان بود. با توجه به اهمیت محتوای نیتروژن بر سلامت مصرف‌ کنندگان و پذیرش محصولات کشاورزی اقداماتی شامل مصرف کود نیتروژن بر اساس آزمون خاک و بافت گیاه، استفاده از کودهای مبتنی بر آمونیاک، کاربرد کودهای با رهایش کنترل شده و کند رها‌شونده، کاربرد محرک‌های زیستی، کاربرد بازدارنده‌های نیتریفیکاسیون، برداشت سبزیجات در زمان و سن فیزیولوژیک مناسب و امثال آن برای کاهش محتوای نیترات سبزیجات به کشاورزان پیشنهاد می‌شود.</span></span></span></span></span></span></span><span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span lang="FA" style="font-family:"B Zar""></span></b></span></span></span></span></span></div> <span style="font-size:12pt"><span style="background:white"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">Nitrate accumulation is a major food contaminant. Products with high nitrates pose health risks such as gastrointestinal cancer, reduced blood oxygen capacity, circulatory failure, effects on the central nervous system, and metabolic disturbances. Vegetables are the main source of nitrates in the human diet, making it essential to assess the nitrate levels in Iranian vegetables and develop strategies to reduce contamination among farmers. A systematic review following the PRISMA checklist was conducted on data concerning nitrate content in vegetables from studies published between 2011 and 2024. The review found that nitrate levels in 78.20% of leafy vegetables, 73.77% of root and bulb vegetables, and 88.89% of fruit vegetables and immature flowers were within the limits set by the National Standards Organization of Iran. During this period, out of Iran&rsquo;s 31 provinces, only nine provinces&mdash;Isfahan, Tehran, Khorasan Razavi, Zanjan, Semnan, Kurdistan, Kerman, Kermanshah, and Lorestan&mdash;had investigated nitrate levels in farm or greenhouse produce. Among these, Lorestan showed the highest percentage of contaminated samples. Given the significance of nitrogen levels for consumer health and acceptance of produce, several measures are recommended to farmers, including using nitrogen fertilizers based on soil and tissue tests, employing ammonia-based fertilizers, adopting controlled- and slow-release fertilizers, applying biological stimulants and nitrification inhibitors, harvesting vegetables at optimal physiological age, and timing of harvest, among others, to lower nitrate content in vegetables.</span></span><span style="font-size:10.0pt"></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; آلودگی سبزیجات, آلودگی شیمیایی, ایران, تجمع نیترات Vegetable contamination, Chemical contamination, Iran, Nitrate accumulation 20 49 http://journalofbiosafety.ir/browse.php?a_code=A-10-865-1&slc_lang=fa&sid=1 leila aslani لیلا اصلانی leilaaslani40@gmail.com 10031947532846004334 10031947532846004334 Yes iut دانشگاه صنعتی اصفهان