fa توسعه درختان جنگلی مقاوم به تنش‌های زیستی و غیر‌زیستی با استفاده از فناوری‌های نوین ویرایش ژنوم تخصصي Special مروری Review <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:14.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:">محدودیت‌هایی مانندطولانی بودن روند به‌نژادی و بازده پایین اصلاح صفات، کارایی روش‌های سنتی اصلاح ژنتیکی درختان جنگلی را کاهش داده است. در این شرایط، استفاده از فناوری‌های نوین زیستی ضروری است. این مقاله به معرفی رویکردهایی مانند دست‌ورزی ژنتیکی با استفاده ازآگروباکتریوم، تفنگ ژنی، نانوذرات، سامانه ویرایش ژنوم </span></span><span style="font-size:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CRISPR/Cas</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:14.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:"> و آپتامرهای پپتیدی می‌پردازد. برخی از این فناوری‌ها، از جمله ویرایش تک</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:14.0pt"><span cambria="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:14.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:">باز و خاموشی ژن القاشده با اسپری (</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">SIGS</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:14.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:">)، امکان اصلاح دقیق را بدون وارد کردن دی‌ان‌ای خارجی فراهم کرده‌اند. این ابزارها به‌منظور افزایش مقاومت درختان نسبت به تنش‌های زیستی و غیرزیستی مانند آفات، بیماری‌ها، خشکی، شوری و سرما توسعه یافته‌اند. در کنار مزایا، چالش‌هایی مانند ارزیابی ایمنی زیستی، حفظ پایداری صفات در محیط طبیعی و نیاز به زیرساخت‌های تخصصی نیز مطرح است. به‌کارگیری هدفمند این فناوری‌ها می‌تواند در حفاظت از تنوع زیستی، بازسازی جنگل‌ها و مقابله با تغییرات اقلیمی، به‌ویژه در زیست‌بوم‌های آسیب‌پذیر، نقش مؤثری ایفا کند.</span></span> <span style="font-size:12pt"><span style="background:white"><span style="line-height:normal"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">Conventional genetic improvement methods in forest trees face significant limitations, including extended breeding cycles and low efficiency in enhancing desirable traits. These challenges have reduced their effectiveness in meeting the growing demands of forest sustainability. As a result, the use of modern biotechnological tools has become increasingly important. This article introduces several emerging approaches, such as Agrobacterium-mediated transformation, particle bombardment, nanoparticle-based delivery, CRISPR/Cas genome editing systems, and peptide aptamers. Some of these methods&mdash;like base editing and spray-induced gene silencing (SIGS)&mdash;allow for precise, non-transgenic modifications without introducing foreign DNA. These technologies aim to improve tree tolerance to a range of biotic and abiotic stresses, including pests, diseases, drought, salinity, and low temperatures. While offering promising solutions, they also raise concerns regarding biosafety, the long-term stability of modified traits in natural environments, and the availability of advanced research infrastructure. Nevertheless, when applied thoughtfully and responsibly, these tools can contribute meaningfully to biodiversity conservation, forest regeneration, and adaptation to climate change, especially in ecologically fragile regions. This review highlights both the opportunities and challenges associated with these technologies and underscores their potential role in the future of sustainable forest breeding and management programs.</span></span><span style="font-size:10.0pt"></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; آپتامرهای پپتیدی, اصلاح ژنتیکی, دست‌ورزی ژنتیکی, خاموشی ژن, نانوذرات Peptide aptamers, Genetic improvement, Genetic manipulation, gene silencing, nanoparticles 35 57 http://journalofbiosafety.ir/browse.php?a_code=A-10-807-3&slc_lang=fa&sid=1 Zeinab Bahmani زینب بهمنی z.bahmani@ilam.ac.ir 10031947532846004341 10031947532846004341 Yes Ilam University دانشگاه ایلام Zahra Mirsoleymani زهرا میرسلیمانی zmirsoleymani1@gmail.com 10031947532846004343 10031947532846004343 No Department Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات، اموزش و ترویج کشاورزی Amirreza Paknzhad امیررضا پاکنژاد amirpaknzhad82@gmail.com 10031947532846004342 10031947532846004342 No Ilam University دانشگاه ایلام